Kenapa Orang Paling Kita Sayang, Paling Menguji?

Sesi tadabbur kali ini berasaskan Surah Luqman ayat 12–15.

Moderator memperkenalkan ayat-ayat tersebut sebagai asas diskusi tentang:

• pendidikan kekeluargaan dalam Islam

• hubungan anak dengan ibu bapa

• pembinaan akhlak melalui sabar dan syukur

Sesi dimulakan dengan bacaan ayat oleh Ustazah Natrah bagi mewujudkan suasana rohani sebelum perbincangan ilmu.

Ayat 14 khususnya memberi penekanan kepada hubungan anak dengan ibu bapa, serta tanggungjawab moral dan spiritual seorang anak.

Hikmah yang Dikurniakan kepada Luqman

Allah mengurniakan kepada Luqman al-hikmah, iaitu kebijaksanaan.

Hikmah merangkumi:

• kefahaman agama

• kematangan berfikir

• kebijaksanaan memilih perkataan dan tindakan mengikut situasi

Hikmah juga berkait dengan taufik untuk beramal — ilmu yang diamalkan menjadi kebijaksanaan praktikal.

Menurut tafsiran ulama seperti Prof. Dr. Wahbah Zuhaili, hikmah ialah kemampuan menghubungkan teori agama dengan praktik kehidupan.

Nilai Syukur

Ayat ini juga menekankan konsep syukur.

Hakikat syukur ialah:

• manfaatnya kembali kepada manusia sendiri

• pahala dan pertambahan nikmat menjadi milik orang yang bersyukur

Allah tidak memerlukan syukur manusia kerana Dia bersifat Ghaniyyun Hamid (Maha Kaya dan Maha Terpuji).

Orang yang bersyukur akan merasai:

• ketenangan jiwa

• kebahagiaan rohani

• pertambahan nikmat
  
  

Kaedah Tarbiah Luqman

Dalam ayat 13, Luqman memanggil anaknya dengan kata “Ya bunayya”.

Ini menunjukkan pendekatan pendidikan yang:

• penuh kelembutan

• penuh kasih sayang

Ungkapan ini merupakan bentuk ismu tasghir dalam bahasa Arab, iaitu panggilan lembut yang menunjukkan kasih.

Perkataan “ya’izuhu” pula menunjukkan bahawa nasihat diberikan secara berterusan, bukan sekali sahaja.

Nasihat pertama yang diberikan ialah larangan syirik, menunjukkan bahawa asas tarbiah bermula dengan aqidah.

Dalam ayat 14, Allah menggunakan perkataan “wa wassaina”.

Perkataan ini bermaksud:

• kami mewasiatkan

• kami mewajibkan

Ia menunjukkan arahan yang kuat dan tetap, bukan sekadar anjuran biasa.

Penggunaan fi’il madhi (past tense) dalam bahasa Arab juga memberi penekanan kepada kepastian dan kesinambungan perintah tersebut.

Ayat ini menggunakan perkataan “walidain” dan menekankan pengorbanan ibu secara khusus.

Frasa:

“Hamalathu ummuhu wahnan ‘ala wahnin”

menggambarkan kepayahan berlapis-lapis yang dialami oleh seorang ibu:

• kehamilan

• kelahiran

• penyusuan

Tempoh penyusuan selama dua tahun (24 bulan) bersama tempoh kehamilan disebut dalam Surah Al-Ahqaf ayat 15, menjadikan keseluruhan tempoh pengorbanan ibu sekitar 30 bulan.

Ini menunjukkan keistimewaan jasa ibu dalam kehidupan anak.

Ayat 14 menggabungkan dua tuntutan syukur:

• syukur kepada Allah

• syukur kepada ibu bapa

Ini membentuk asas adab dan tanggungjawab seorang anak.

Menurut riwayat yang disebut oleh Sufyan bin ‘Uyainah dalam Tafsir al-Qurtubi:

• solat lima waktu merupakan tanda syukur kepada Allah

• doa kepada ibu bapa selepas solat merupakan tanda syukur kepada mereka

Seorang anak seharusnya sentiasa mengenang pengorbanan ibu bapa sepanjang hidupnya.

Moderator membangkitkan contoh realiti keluarga, seperti ibu yang mengungkit jasa apabila anak tidak pulang beraya.

Panel menegaskan bahawa mengungkit tidak digalakkan kerana ia boleh mencipta budaya toksik dalam keluarga dan diwarisi dari generasi ke generasi.

Pengorbanan ibu bapa dalam membesarkan anak sebenarnya adalah:

• tanggungjawab mereka

• dan telah dijanjikan ganjaran oleh Allah

Apabila kecewa, pendekatan yang dianjurkan ialah:

• bersabar

• memilih kata yang baik

• menggantikan ungkitan dengan doa
  
  

Surah At-Taghabun ayat 14 menyebut bahawa:

ahli keluarga seperti pasangan atau anak boleh menjadi ujian kepada seseorang.

Kadang-kadang mereka digambarkan sebagai “musuh” dalam erti cabaran emosi, bukan permusuhan fizikal.

Namun Al-Quran mengajar agar memilih sikap:

• memaafkan

• berlapang dada

• berbuat baik

Contoh yang disebut ialah kisah Abu Lahab, bapa saudara Nabi Muhammad SAW.

Walaupun beliau antara orang paling dekat dengan Nabi, akhirnya beliau menjadi penentang utama dakwah Baginda.

Ini menunjukkan bahawa ujian daripada keluarga sering menjadi ujian yang paling berat.

Salah satu sebabnya ialah kerana hubungan yang sangat rapat.

Semakin kerap interaksi berlaku, semakin besar kemungkinan konflik emosi muncul.

Namun keluarga juga merupakan medan latihan utama untuk:

• kesabaran

• kemaafan

• syukur

• pengawalan emosi
  
  

Panel membahagikan sabar kepada tiga kategori:

1. Sabar dalam Ketaatan

Melaksanakan perintah Allah walaupun sukar, termasuk berbuat baik kepada ibu bapa.

2. Sabar Meninggalkan Maksiat

Menahan diri daripada perbuatan negatif seperti:

• marah berlebihan

• mengata

• menyakiti ahli keluarga
  
  

3. Sabar Menghadapi Ujian

Bersabar terhadap cabaran emosi dan konflik dalam keluarga.

Kehidupan spiritual diibaratkan seperti burung yang terbang dengan dua sayap:

• sayap syukur

• sayap sabar

Jika salah satu sayap hilang, perjalanan hidup menjadi tidak seimbang.

Beberapa langkah praktikal yang dicadangkan:

• fokus kepada nikmat yang ada

• membesarkan nikmat

• mengecilkan kekurangan

Apabila seseorang membiasakan diri melihat nikmat, hatinya akan menjadi lebih lapang dan mudah menghargai keluarga walaupun terdapat cabaran.

Beberapa amalan yang disarankan:

• mentadabbur Surah Al-Ahqaf ayat 15 tentang kehamilan dan penyusuan sebagai cara memahami pengorbanan ibu

• mentadabbur Asmaul Husna, khususnya nama Ghaniyyun Hamid, untuk membina keikhlasan dalam bersyukur

• menjadikan doa untuk ibu bapa selepas solat sebagai amalan harian

• menggantikan sikap mengungkit dengan kesabaran dan doa

• mentadabbur Surah At-Taghabun ayat 14 tentang kemaafan dalam konflik keluarga
  
  

Orang yang paling kita sayang sering menjadi ujian terbesar kerana hubungan yang paling dekat juga paling banyak menguji emosi.

Namun keluarga juga merupakan sekolah utama untuk melatih syukur dan sabar.

Dengan memupuk dua sifat ini, seseorang dapat:

• memperbaiki hubungan keluarga

• mengelakkan konflik diwarisi kepada generasi seterusnya

• dan menjadikan keluarga sebagai sumber ketenangan, bukan penderitaan.

Doa yang dianjurkan ialah agar setiap ahli keluarga menjadi:

“qurrata a‘yun” — penyejuk mata dan penenang hati.