Jejak Cahaya Al-Hikam (Siri 6)

Ibn ‘Aṭā’illāh bertanya:

“Bagaimana dapat dibayangkan bahawa sesuatu boleh menutup Allah, sedangkan Dia ialah Zat yang menzahirkan segala sesuatu?”

Maksud hikmah ini ialah Allah sebenarnya sangat dekat dengan manusia. Setiap detik kehidupan, setiap nafas, setiap kelipan mata, setiap apa yang dilihat dan didengar, semuanya berlaku dengan anugerah daripada Allah.

Namun manusia sering tidak merasai kedekatan itu. Bukan kerana Allah jauh, tetapi kerana hati manusia tidak peka. Kita bukan melihat dengan mata semata-mata, tetapi dengan penglihatan yang Allah anugerahkan. Kita bukan mendengar dengan telinga semata-mata, tetapi dengan pendengaran yang Allah beri. Ada orang mempunyai mata tetapi tidak melihat dengan mata hati. Ada orang mempunyai telinga tetapi tidak peka terhadap kebenaran.

Maka masalah sebenar bukan pada Allah, tetapi pada hati yang terhijab.

Alam bukan penghalang kepada Allah. Sebaliknya, alam ialah mazhar, iaitu tempat penampakan Zat dan Sifat Allah.

Segala yang ada di alam menjadi petunjuk kepada kewujudan Allah. Oleh itu seseorang tidak sepatutnya melihat alam sehingga lupa kepada Tuhan. Sebaliknya, dia perlu melihat alam sebagai tanda yang mengingatkan kepada Allah.

Ahli syuhud ialah mereka yang menyaksikan dengan mata hati bahawa semua yang dilihat, didengar, dihidu, dirasa dan disentuh, semuanya datang daripada Allah dan menunjukkan kepada Allah.

Mereka melihat bahawa hakikat yang sebenar hanyalah Allah, manakala alam hanyalah penampakan kekuasaan-Nya.

Dalam kehidupan rohani, terdapat tiga cara melihat:

1. Dengan mata zahir
   Melihat sesuatu secara fizikal.

2. Dengan akal
   Memahami sesuatu melalui pemikiran dan pertimbangan.

3. Dengan mata hati (syuhud)
   Menyaksikan bahawa di sebalik segala yang zahir, ada Allah yang menzahirkan semuanya.

Syuhud ialah melihat dengan mata hati bahawa segala yang berlaku adalah daripada Allah.

Oleh itu hati perlu dibersihkan supaya seseorang mampu melihat Allah dengan mata hatinya, dan tidak menjadi lalai walaupun ketika beribadah.

Firman Allah dalam Surah al-Baqarah ayat 186 menegaskan:

“Dan apabila hamba-hamba-Ku bertanya kepadamu tentang Aku, maka sesungguhnya Aku dekat.”

Jadi, ketidaknampakan Allah itu bukan kerana Allah tersembunyi, tetapi kerana hati manusia belum terbuka.

Dalam ilmu tauhid, manusia belajar tentang ketuhanan, kenabian, perkara ghaib dan makhluk.

Namun dalam tasawuf dibincangkan pula tentang tauhid syuhudi, iaitu tauhid yang bukan sekadar diketahui secara ilmu, tetapi disaksikan dengan mata hati.

Imam al-Ghazali menyebut bahawa tauhid mempunyai beberapa tingkatan. Tingkatan yang tertinggi ialah apabila seseorang menyaksikan bahawa hanya Allah sahaja yang benar-benar Wujud, manakala alam hanyalah bayangan atau wujud yang diadakan oleh Allah.

Ringkasnya:

• Allah mempunyai wujud yang hakiki

• Allah qadim, baqa’, berdiri dengan sendiri, dan Maha Esa

• alam pula adalah makhluk yang baharu, mempunyai permulaan, bergantung kepada Allah, dan tidak memiliki wujud yang hakiki secara sendiri

Wujud Allah bersifat:

• hakiki

• qidam (tidak bermula)

• baqa’ (tidak berakhir)

• mukhalafah lil-hawadis (berbeza daripada makhluk)

• qiyamuhu binafsih (berdiri dengan sendiri)

• wahdaniyah (esa)

Sebaliknya, wujud makhluk adalah:

• baharu

• ada permulaan dan pengakhiran

• terikat dengan masa dan tempat

• bergantung sepenuhnya kepada Allah

Oleh itu, manusia perlu membezakan antara Allah yang Maha Ada dengan makhluk yang hanya “diadakan” oleh Allah.

Ahli syuhud mencapai maqam di mana alam tidak lagi menjadi hijab, tetapi menjadi petunjuk kepada Allah.

Musyahadah bermaksud sentiasa menyaksikan Allah dengan hati.

Contoh yang paling mudah ialah apabila seseorang melihat lautan, mendengar ombak, atau memandang gunung, lalu hatinya terus teringat kepada Allah kerana menyedari semuanya adalah ciptaan-Nya.

Maqam musyahadah yang paling rendah ialah apabila seseorang melihat, mendengar, menyentuh atau merasai sesuatu, lalu hatinya segera ingat kepada Allah.

Allah lebih dekat kepada hamba-Nya daripada segala-galanya.

Kedekatan ini bukan dekat dari sudut jarak fizikal, tetapi dekat dari sudut:

• ilmu-Nya

• kekuasaan-Nya

• pengawasan-Nya

• pertolongan-Nya

Dalam kesusahan atau kesakitan, manusia secara fitrah akan kembali mengingati Allah kerana hanya Dia yang benar-benar dekat dan mampu menolong.

Disebut juga bahawa Allah lebih dekat daripada urat leher, menunjukkan bahawa manusia tidak pernah keluar daripada penguasaan dan pengetahuan Allah.

Disentuh juga perbezaan dua istilah:

• Ahad — menegaskan keesaan Allah pada Zat-Nya

• Wahid — menegaskan keesaan Allah pada sifat-sifat-Nya

Kedua-duanya menunjukkan keesaan Allah, tetapi dengan penekanan yang berbeza.

Allah Maha Sempurna dalam tajalli-Nya, iaitu penampakan kekuasaan dan sifat-sifat-Nya.

Namun kerana kelemahan manusia, kesempurnaan tajalli itu sendiri boleh menyebabkan manusia tidak mampu melihat-Nya dengan hati yang terhijab.

Allah terlalu nyata, tetapi manusia terlalu sibuk dengan dunia, harta, keluarga dan kesibukan lain sehingga hati menjadi lalai.

Sebab itu seseorang boleh berada di masjid sekalipun, tetapi hatinya masih jauh daripada Allah.

Perjalanan rohani menuntut seseorang menyerahkan kehendaknya kepada ketentuan Allah.

Seseorang yang mahu sesuatu berlaku mengikut masa dan cara yang dia sendiri tentukan masih menunjukkan sifat jahil, kerana dia belum tunduk sepenuhnya kepada kehendak Allah.

Orang yang meninggalkan sifat jahil ialah orang yang:

• menerima ketentuan Allah

• sabar menunggu waktu yang Allah tetapkan

• tidak mendesak sesuatu berlaku menurut kehendak dirinya

Para sufi menasihati agar sentiasa bersama dengan kehendak Allah. Apabila seseorang rela dengan apa yang Allah tentukan, maka Allah akan bersamanya.

Keinginan untuk mendahului atau menangguhkan ketentuan Allah menunjukkan bahawa hati masih terikat dengan hawa nafsu.

Manusia tidak tahu bila ajalnya akan tiba.

Oleh itu, seseorang tidak sepatutnya meminta masa tertentu untuk mati. Masa mati adalah hak Allah semata-mata.

Namun seseorang boleh memohon agar dia meninggal dalam keadaan yang baik, contohnya:

• ketika sujud

• ketika membaca Al-Quran

• di tempat mulia seperti Madinah

Maksudnya, jangan minta bila mahu mati, tetapi mintalah cara kematian yang baik.

Antara pengajaran yang ditekankan ialah pentingnya menjadi pemaaf, kerana Allah sendiri Maha Pemaaf.

Seseorang tidak sepatutnya meletakkan syarat yang berlebihan ketika menerima permohonan maaf, seolah-olah mahu orang lain tunduk kepadanya secara mutlak. Sikap seperti itu menunjukkan keangkuhan dan seakan-akan mahu mengambil sifat yang hanya layak bagi Tuhan.

Oleh itu, seorang mukmin perlu belajar memaafkan dan merendahkan diri.

Beberapa pengajaran utama daripada Hikmah 16 dan 17 ialah:

1. Allah tidak memerlukan bukti untuk wujud, kerana kewujudan-Nya adalah paling terang dan paling dekat.

2. Masalah sebenar ialah hati manusia yang terhijab, bukan Allah yang jauh.

3. Alam bukan hijab, tetapi mazhar, iaitu tanda yang menunjukkan kepada Allah.

4. Latih hati untuk musyahadah, agar setiap yang dilihat membawa ingatan kepada Allah.

5. Serahkan kehendak diri kepada takdir Allah, dan jangan memaksa sesuatu berlaku menurut kehendak peribadi.

6. Hidup ini adalah perjalanan kembali kepada Allah, maka pulanglah kepada-Nya dengan hati yang tunduk, bukan dengan keakuan diri.

Pesan akhirnya ialah:
Jangan minta mati, tetapi mintalah husnul khatimah.
Serahkan masa kematian kepada Allah, dan mintalah agar kita kembali kepada-Nya dalam keadaan yang mulia.