Jejak Cahaya Al-Hikam (Siri 1)

Majlis dimulakan dengan bacaan Surah Al-Fatihah dan pujian kepada Allah SWT.

Ditekankan bahawa setiap detik dalam bulan Ramadan sangat berharga.

• Orang yang memanfaatkannya akan beroleh keuntungan besar.
  
  

• Orang yang mensia-siakannya akan mengalami kerugian.
  
  

Ramadan juga merupakan bulan yang dipenuhi dengan rahmat dan maghfirah Allah, serta peluang untuk tergolong dalam kalangan mereka yang dibebaskan daripada azab neraka pada malam-malam Ramadan.

Di Masjid Negeri Shah Alam, selepas solat tarawih diadakan majlis ilmu yang memberi tumpuan kepada tadabbur Al-Qur’an, iaitu menghayati dan memahami maknanya, bukan sekadar membaca atau bertilawah.

Ilmu agama mestilah bersumberkan:

• Al-Qur’an
  
  

• Sunnah Rasulullah SAW
  
  

• Ijma’ ulama
  
  

• Qiyas yang berpaut kepada wahyu
  
  

Disebut sebuah hadis tentang kelebihan berkumpul di rumah Allah untuk membaca dan mempelajari Al-Qur’an:

• Turunnya sakinah
  
  

• Diliputi rahmat Allah
  
  

• Malaikat menaungi mereka
  
  

• Allah menyebut nama mereka di hadapan makhluk di sisi-Nya
  
  

Penceramah juga mengingatkan bahaya budaya “mengikut” atau follow tanpa ilmu, yang boleh membawa kepada kesesatan. Sebaliknya, umat Islam dianjurkan mengikuti imam atau guru yang membimbing manusia mendekat kepada Allah.

Diperkenalkan tokoh besar tasawuf:

Al-Imam al-‘Arif Billah Ibn Ataillah al-Sakandari

• Nama sebenar: Ahmad ibn Muhammad
  
  

• Berasal dari Iskandariah, Mesir
  
  

• Seorang faqih bermazhab Maliki
  
  

Pada awalnya beliau kurang senang dengan ahli tasawuf kerana menyangka mereka tidak berpegang kepada syariah.

Namun setelah menghadiri majlis seorang syeikh tariqah, beliau mendapati bahawa tasawuf yang benar tidak bercanggah dengan akidah dan syariat, bahkan melengkapkan dimensi ihsan dan hakikat dalam ibadah.

Ibadah bukan hanya zahir, tetapi juga batin.

Contohnya:

• Solat bukan sekadar memenuhi rukun dan syarat, tetapi perlu disertai khusyuk.
  
  

• Puasa bukan sekadar menahan makan dan minum, tetapi menjaga seluruh anggota daripada maksiat.
  
  

Ibn Ataillah pernah mengalami kegelisahan hati ketika merenung keadaan dirinya.

Beliau kembali menemui gurunya dan mengadu tentang kesempitan hati yang dirasainya. Akhirnya beliau menemukan ketenangan melalui bimbingan rohani tersebut.

Syeikh beliau menjelaskan bahawa manusia sentiasa berada dalam empat keadaan, dan setiap keadaan mempunyai haknya.

Empat Keadaan Manusia

1. Nikmat → Syukur
   
   

2. Ujian atau musibah → Sabar
   
   

3. Ketaatan → Sedar bahawa ia taufik daripada Allah
   
   

4. Maksiat → Istighfar dan memohon keampunan
   
   

Ibn Ataillah kemudian dikenali sebagai tokoh yang menggabungkan ilmu:

• zahir (syariah)
  
  

• batin (hakikat)
  
  

Beliau juga menjadi tokoh penting dalam Tariqah Syatiliyyah melalui gurunya Abu Abbas al-Mursi, murid kepada Abu Hasan al-Syazili.

Beliau wafat pada tahun 709H di Kaherah.

Penceramah juga menyentuh manhaj keilmuan yang diamalkan:

• Akidah: Ahl Sunnah wal Jamaah (Asya‘irah / Maturidiyah)
  
  

• Fiqh: berpegang kepada mazhab (di Malaysia umumnya Mazhab Syafi‘i)
  
  

• Tasawuf: tokoh seperti Imam al-Ghazali
  
  

Kitab Al-Hikam bukan ditulis secara langsung oleh Ibn Ataillah sebagai buku, tetapi merupakan himpunan kata-kata hikmah beliau yang dikumpulkan oleh murid-muridnya.

“Hikmah” merujuk kepada ilmu yang bermanfaat (al-‘ilm an-nafi‘).

Ia dikaitkan dengan firman Allah:

“Allah memberikan hikmah kepada siapa yang Dia kehendaki…”

“Tanda seseorang bergantung kepada amal ialah berkurangnya harap kepada Allah ketika melakukan kesalahan.”

Amal memang dituntut dalam Islam.
Namun seseorang tidak boleh bergantung kepada amal semata-mata hingga melupakan rahmat Allah.

Dibawakan hadis Nabi:

“Tidak seorang pun masuk syurga dengan amalnya semata-mata, termasuk aku, melainkan dengan rahmat Allah.”

Seorang mukmin perlu hidup dengan dua perasaan:

• Ar-raja’ (harap kepada rahmat Allah)
  
  

• Al-khauf (takut kepada Allah)
  
  

Jika seseorang hanya bergantung kepada amal, dia mudah berputus asa apabila melakukan kesalahan.

Para ulama menyebut tiga peringkat motivasi dalam beramal:

1. Seperti peniaga – beramal untuk mendapatkan ganjaran.
   
   

2. Seperti hamba – beramal kerana taat kepada perintah Allah.
   
   

3. Peringkat tertinggi – beramal kerana cinta kepada Allah.
   
   

Bahaya yang perlu dijauhi ialah ujub dan kesombongan kerana memandang kepada amal sendiri.

Hakikatnya semua amal berlaku dengan taufik Allah.

Dikisahkan seorang lelaki dari Bani Israel yang beribadah selama 500 tahun.

Namun apabila ditimbang di akhirat, nikmat sebelah matanya sahaja lebih berat daripada seluruh amalnya.

Kisah ini mengingatkan bahawa nikmat dan rahmat Allah tidak mampu dibalas dengan amal manusia.

Hikmah kedua menyentuh tentang iradah tajrid dan asbab.

Tajrid

Bersandar sepenuhnya kepada Allah tanpa bergantung kepada sebab-sebab dunia.

Asbab

Mengambil usaha dan ikhtiar yang Allah sediakan.

Menolak asbab sedangkan Allah meletakkan seseorang dalam keadaan perlu berusaha merupakan “syahwat tersembunyi”.

Contohnya:

• tidak mahu belajar tetapi berharap mendapat ilmu
  
  

• tidak berikhtiar tetapi menunggu rezeki datang
  
  

Dalam kehidupan terdapat hubungan antara sebab dan yang menjadikan sebab itu berkesan.

Contohnya:

• Berubat adalah sebab, tetapi kesembuhan daripada Allah
  
  

• Makan adalah sebab, tetapi kenyang daripada Allah
  
  

Diberikan contoh kisah Siti Maryam:

• Ketika berada di mihrab, beliau menerima rezeki “min ‘indillah” tanpa usaha (maqam tajrid).
  
  

• Ketika melahirkan Nabi Isa, beliau diperintah menggoncang pokok kurma (maqam asbab).
  
  

Ini menunjukkan bahawa manusia perlu memahami keadaan yang Allah tetapkan bagi dirinya.

Perbincangan juga menyentuh secara ringkas tentang qadha’ dan qadar, serta kaitannya dengan Lailatul Qadar, malam ketentuan yang sangat mulia dalam Ramadan.

Oleh itu umat Islam dianjurkan menghidupkan malam-malam Ramadan dengan ibadah.

Antara amalan yang dianjurkan:

• Menghidupkan malam Ramadan dengan qiyam, zikir, tilawah dan majlis ilmu
  
  

• Beramal dengan niat “imanan wahtisaban” (iman dan mengharap pahala daripada Allah)
  
  

• Menjaga keseimbangan antara harap dan takut kepada Allah
  
  

• Mengelakkan sifat ujub terhadap amal
  
  

Amalkan empat panduan utama:

1. Syukur ketika menerima nikmat
   
   

2. Sabar ketika menghadapi ujian
   
   

3. Menyandarkan ketaatan kepada taufik Allah
   
   

4. Beristighfar apabila melakukan maksiat
   
   

Di samping itu, seseorang perlu memahami bila perlu mengambil asbab (usaha) dan bila perlu berserah sepenuhnya kepada Allah (tajrid).