Jejak Cahaya Al-Hikam oleh Imam Ibn Ata’illah al-Iskandari

Tema: Jangan bersandar sepenuhnya kepada amal.

Inti utama:
Harapan seorang hamba mestilah bergantung kepada rahmat Allah, bukan kepada amal semata-mata.

Amal merupakan usaha dan ketaatan yang dituntut, tetapi ia bukan jaminan mutlak keselamatan.

Pengajaran:

• Bergantung sepenuhnya kepada amal boleh menimbulkan ujub (bangga diri) apabila berjaya beramal.

• Jika seseorang gagal beramal, dia mungkin akan berputus asa dan menjauh daripada Allah.

• Hakikatnya semua keberhasilan datang daripada rahmat dan pertolongan Allah.

Apabila menerima kebaikan, seseorang perlu bersyukur.
Apabila melakukan kesalahan, dia perlu memohon ampun kepada Allah.

Tema: Maqam asbab dan tajrid.

Maqam Asbab

Manusia diperintahkan untuk berusaha melalui sebab-sebab dunia seperti:

• belajar untuk mendapat ilmu

• bekerja untuk mencari rezeki

• berubat untuk mendapatkan kesembuhan

Maqam Tajrid

Ada keadaan di mana Allah memberikan nikmat tanpa sebab yang zahir.

Contoh:

• Nabi Musa diperintahkan memukul laut dengan tongkat sebelum laut terbelah — ini menunjukkan penggunaan asbab.

• Bani Israil menerima manna dari langit tanpa usaha — ini merupakan keadaan tajrid.

Pengajaran:

• Jangan menolak kurnia Allah hanya kerana ia datang tanpa sebab.

• Gunakan usaha apabila perlu, tetapi tetap menyedari bahawa segala hasil datang daripada Allah.

Tema: Usaha manusia tidak menembusi takdir Allah.

Walaupun manusia mempunyai keazaman dan usaha yang kuat, semua hasil akhirnya berada dalam ketentuan Allah.

Pengajaran:

• Iman kepada qadar melahirkan ketenangan hati.

• Jika mendapat kebaikan → bersyukur.

• Jika ditimpa ujian → bersabar.

Kejayaan tidak semata-mata kerana kehebatan diri.
Kegagalan juga bukan semata-mata kerana kelemahan diri.

Walaupun takdir telah ditetapkan, Rasulullah SAW tetap mengajar umatnya untuk beramal dan berusaha.

Sebahagian manusia dipermudahkan menuju kebaikan sesuai dengan apa yang telah ditentukan oleh Allah.

Tema: Jangan terlalu tenggelam dalam perancangan.

Manusia dibenarkan merancang kehidupan (tadbīr), tetapi tidak boleh bergantung sepenuhnya kepada perancangan tersebut sehingga melupakan tawakkal kepada Allah.

Selepas berusaha, seseorang perlu menyerahkan hasilnya kepada Allah.

Contoh:
Peristiwa Perjanjian Hudaibiyah, di mana Rasulullah SAW merancang untuk menunaikan umrah, tetapi akhirnya menerima keputusan yang ditentukan oleh Allah.

Amalan praktikal:

• Melakukan istikharah untuk memohon petunjuk Allah.

• Reda dengan keputusan Allah walaupun hasilnya tidak sesuai dengan kehendak diri.

Perancangan yang berlebihan boleh menyebabkan kekecewaan dan kegelisahan apabila sesuatu tidak berlaku seperti yang diharapkan.

Tema: Keseimbangan antara usaha mencari rezeki dan ketaatan kepada Allah.

Rezeki pada hakikatnya telah dijamin oleh Allah, namun manusia tetap diperintahkan untuk berusaha mencari rezeki yang halal.

Masalah berlaku apabila seseorang terlalu mengejar rezeki sehingga:

• melalaikan solat

• mengabaikan amanah

• melanggar batas halal dan haram

Keadaan ini menunjukkan bahawa mata hati telah tertutup daripada melihat hakikat kehidupan akhirat.

Contoh:
Kisah semut dalam kisah Nabi Sulaiman menunjukkan keyakinan kepada rezeki yang ditentukan oleh Allah.

Terdapat juga fenomena istidraj, iaitu seseorang yang melakukan dosa tetapi masih diberi kelapangan hidup. Keadaan ini bukan tanda kebenaran, tetapi boleh menjadi ujian yang berbahaya.

Pengajaran:

• Rezeki memang dijamin oleh Allah, tetapi kewajipan kepada Allah tetap mesti dijaga.

• Jangan menjadikan rezeki sebagai alasan untuk melakukan maksiat.

Beberapa prinsip penting daripada hikmah-hikmah ini:

• Berusaha dan berikhtiar dalam kehidupan.

• Merancang dengan bijak tetapi tidak melupakan tawakkal.

• Memohon petunjuk Allah melalui istikharah.

• Bersyukur atas nikmat dan bersabar atas ujian.

Seorang Muslim perlu fokus kepada perkara yang jelas:

• melakukan kebaikan kerana ia membawa pahala

• menjauhi maksiat kerana ia membawa dosa

Selebihnya diserahkan kepada ketentuan Allah.

Matlamat akhirnya ialah agar kita dipimpin menuju siratal mustaqim dan dihimpunkan bersama orang-orang yang soleh.